Reklama:


Warning: curl_setopt() function.curl-setopt: CURLOPT_FOLLOWLOCATION cannot be activated when in safe_mode or an open_basedir is set in /home/wikipedie/domains/samochodziki.info/public_html/tresc.php on line 273
Litr – Wikipedia, wolna encyklopedia

Litr

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, szukaj

Litr (skrót l) – pozaukładowa jednostka objętości. W przeliczeniu na jednostki SI 1l = 1/1000 m3 = 1 dm3. W USA, Kanadzie, Australii do oznaczania tej jednostki stosuje się oficjalnie wielką literę "L", w pozostałych krajach świata, w tym w Polsce, normą jest stosowanie małej litery "l".

Spis treści

edytuj Stosowane przedrostki i ich powiązanie z układem SI

Z jednostką tą stosowane są przedrostki wielokrotności, zwykle zgodne z przedrostkami SI:

Wielokrotność Nazwa Symbole Równoważna objętość Podwielokrotność Nazwa Symbole Równoważna objętość
100 l litr l L dm3 decymetr sześcienny 100 l litr l L dm3 decymetr sześcienny
101 l dekalitr dal daL   10−1 l decylitr dl dL  
102 l hektolitr hl hL   10−2 l centylitr cl cL  
103 l kilolitr kl kL m3 metr sześcienny 10−3 l mililitr ml mL cm3 centymetr sześcienny
106 l megalitr Ml ML dam3 dekametr sześcienny 10−6 l mikrolitr µl µL mm3 milimetr sześcienny
109 l gigalitr Gl GL hm3 hektometr sześcienny 10−9 l nanolitr nl nL 106 µm3
1012 l teralitr Tl TL km3 kilometr sześcienny 10−12 l pikolitr pl pL 103 µm3
1015 l petalitr Pl PL 103 km3 10−15 l femtolitr fl fL µm3 mikrometr sześcienny
1018 l eksalitr El EL 106 km3 10−18 l attolitr al aL 106 nm3
1021 l zettalitr Zl ZL Mm3 megametr sześcienny 10−21 l zeptolitr zl zL 103 nm3
1024 l jottalitr Yl YL 103 Mm3 10−24 l joktolitr yl yL nm3 nanometr sześcienny

edytuj Historia

Nazwa jednostki pochodzi od starofrancuskiej miary objętości o nazwie litron, która w Polsce została zaadaptowana pod nazwą kwarty.

W 1793 r. litr został zdefiniowany we Francji jako 1 decymetr sześcienny, w ramach tworzenia nowego "Republikańskiego Układu Miar", po zwycięstwie Wielkiej Rewolucji Francuskiej.

W 1879 r., Międzynarodowy Komitet Miar (Comité International des Poids et Mesures, CIPM) włączył tę jednostkę do swojego układu miar i oznaczył ją symbolem "l" (mała litera L).

W 1901 r. 3. Generalna Konferencja Miar (Conférence Générale des Poids et Mesures, CGPM) zmieniła definicję litra na:

Jest to objÄ™tość jakÄ… zajmuje 1 kg wody destylowanej w temperaturze 3,98 Â°C przy ciÅ›nieniu 1 atm = 760 mm Hg (1013,25 hPa)

W 1964 r., na 12. Konferencji ponownie przywrócono definicjÄ™ litra jako 1 dm³, po to aby uzgodnić tÄ™ jednostkÄ™ z ukÅ‚adem SI. OkazaÅ‚o siÄ™ bowiem, że ze Å›cisÅ‚ej definicji metra w ukÅ‚adzie SI i dokÅ‚adnych pomiarów gÄ™stoÅ›ci wody, wynika że 1 kg tej cieczy zajmuje w 3,98 Â°C 1,000028 dm³, a nie 1 dm³.

edytuj Uwagi praktyczne

Wbrew rozpowszechnionym opiniom 1l wody kranowej "w warunkach domowych" (czyli w temperaturze ok. 20 Â°C) nie ma nigdy masy 1 kg. Woda kranowa, zawierajÄ…ca pewne, zmienne iloÅ›ci jonów nieorganicznych oraz inne Å›ladowe zanieczyszczenia, ma nieco mniejszÄ… gÄ™stość od wody destylowanej. Różnice w gÄ™stoÅ›ci miÄ™dzy wodÄ… destylowanÄ… i kranowÄ… mogÄ… dochodzić do ok. 2%. Ponadto gÄ™stość wody destylowanej zmienia siÄ™ z temperaturÄ… w granicach 10%. Np. woda destylowana w temperaturze 4 Â°C ma gÄ™stość 0,999719 kg/l, zaÅ› w temperaturze 40 Â°C już tylko 0,9922175 kg/l[1]. SumujÄ…c oba efekty, 1 l wody kranowej w temperaturze pokojowej może mieć masÄ™ w zakresie od ok. 0,989 do ok. 0,993 kg.

edytuj Ciekawostki

Pikolitr jest używany do określenia objętości kropli atramentu zużywanego w drukarkach (np. w drukarce serii HP DeskJet 3420, kropla ma objętość 17 pikolitrów).

Przypisy

  1. ↑ Zależność ta wykorzystywana jest w tzw. termometrze Galileusza, pozwalającym ocenić temperaturę otoczenia.

edytuj Linki zewnętrzne